आरोग्य सदरातील विविध लेखांद्वारे आपण मनाचे आरोग्य आणि मानसिक ताणतणाव याबाबत जाणून घेतले. आपल्याला निरामय शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य हवे असेल तर सर्वप्रथम आपण आपल्या मानसिकतेत आमूलाग्र बदल करायला हवेत, हे वास्तव देखील आपण जाणून घेतले. या लेखात तथा पुढील काही लेखांमधून आपण निरामय मानसिक आरोग्य प्राप्तीसाठी तसेच संवर्धनासाठी विविध उपाययोजनांबद्दल थोडक्यात माहिती घेणार आहोत.
वास्तविक पाहता, आपण निरामय आरोग्याच्या वाटचालीची सुरुवात निसर्गसुसंगत दिनचर्येबद्दल मागील लेखांमधून सविस्तर माहिती घेऊन अगोदरच केलेली आहे. आता आपण योगाभ्यासातून निरामय आरोग्य प्राप्ती तसेच संवर्धन याविषयी सविस्तर माहिती घेऊयात.
योगाचा अर्थ
- शरीर आणि मन – एकमेकांना जोडणारा दुवा म्हणजे योग होय.
- योग ही एक जीवनशैली असून त्यामध्ये शरीराबरोबर मनाचाही विचार केला आहे.
- शरीर आणि मनाची अत्यंत शुद्ध अवस्था योगाने साधता येते.
- मनावर प्रयत्नपूर्वक नियंत्रण करण्याचा उपाय म्हणजे योग होय.
हेही वाचा – निरामय आरोग्यासाठी योगाभ्यास
योगाचा उद्देश
अतिचंचल मनाला नियंत्रणाने एकाग्र करणे आणि व्याधीग्रस्त शरीराला व्याधीमुक्त करणे हा योगाचा ऊद्देश आहे.
योगाची व्याप्ती
योगाची विशाल व्याप्ती योगशास्त्राचे आद्य प्रणेते महामुनी पतंजली यांनी निरामय जीवनासाठी सूत्रबद्ध केलेल्या पुढील अष्टांग योगावरून लक्षात येते :
- यम
- नियम
- आसन
- प्राणायाम
- प्रत्याहार
- धारणा
- ध्यान
- समाधी
योगाभ्यास म्हणजे काय?
सोप्या भाषेत योगाभ्यास म्हणजे योगाचा अभ्यास. योगाभ्यास म्हणजे योग साधना होय.
योगाभ्यासात प्रामुख्याने पुढील विषयांचा समावेश होतो :
- ओंकार जप
- प्रार्थना : गुरुवंदना
- श्वसन अभ्यास
- कपालभाती अभ्यास
- प्राणायाम अभ्यास
- सूर्यनमस्कार अभ्यास
- योगासने अभ्यास
- योगनिद्रा अभ्यास
- ध्यान अभ्यास
- आरोग्यदायी हस्त मुद्रा अभ्यास
हेही वाचा – निरामय मानसिक आरोग्य
नियमित योगाभ्यासाचे आरोग्य लाभ
नियमित योगाभ्यास केल्यास साधकास यथायोग्य शारीरिक तथा मानसिक आरोग्य लाभ अनुभवास येतात.
‘योगाभ्यासातून निरामय मानसिक आरोग्य’ हा लेखाचा विषय लक्षात घेता, नियमित योगाभ्यासाचे मुख्यत्वेकरून मानसिक आरोग्य लाभ पुढील प्रमाणे नमूद करता येतील :
- मानसिक ताणतणावांशी सामना करण्याचे सामर्थ्य
- मानसिक शांती आणि आनंद
- मानसिक संतुलन आणि समाधान
- मानसिक विकारांपासून मुक्ती
तात्पर्य – आपले शारीरिक व मानसिक आरोग्य निरामय ठेवण्याचा योगाभ्यास हा एकमेव सर्वोत्कृष्ट प्रभावी राजमार्ग आहे.
या संदर्भात इथे आवर्जून नमूद करावेसे वाटते की, निरामय आरोग्य संकल्पनेतील माझ्या ‘निरामय मानसिक आरोग्य’ आणि ‘निरामय आरोग्यासाठी योगाभ्यास’ या पुस्तकांत संबंधित विषयांवर उपयुक्त सर्वांगीण सर्वसमावेशक सविस्तर सखोल मार्गदर्शन केले आहे. संकल्पनेनुसार पुस्तके घेतल्यानंतर विनाशुल्क वैयक्तिक मार्गदर्शन उपलब्ध असणार आहे. संकल्पनेचा लाभ घेण्यासाठी मला वैयक्तिक संपर्क करता येईल.
योगाभ्यासातील समाविष्ट विषयांच्या अभ्यासातून निरामय मानसिक आरोग्याबाबत आपण पुढील लेखांत टप्प्याटप्प्याने जाणून घेणार आहोत.
